Gebouwautomatisering als sleutel tot Green Building?!

Een groene bouwsector met een zo laag mogelijk energieverbruik, een geringe verspilling van hulpbronnen en een hoge mate van comfort – dat is het doel van tal van nationale en internationale inspanningen. De gebouwautomatisering is hierbij een onderwerp dat steeds belangrijker wordt. Maar welke bijdrage levert een intelligente gebouwbesturing nu écht aan een hogere energie-efficiëntie?

Een "Green Building" is een gebouw dat op een zo duurzaam mogelijke wijze gebouwd én gebruikt wordt. Extra aandacht dient hierbij aan het gebruik van energie en hulpbronnen besteed te worden. Niet voor niets: met meer dan 40 procent van het totale energieverbruik en ongeveer 35 procent van de totale CO₂-emissies alleen al in de Europese Unie is de bouwsector met grote afstand één van de meest energie-intensieve sectoren - en zodoende een belangrijke factor voor de energietransitie. Terwijl de verdere ontwikkeling en de uitbreiding van duurzame energieën belangrijke stappen zijn, moet de sector zich tegelijkertijd bezighouden met de vraag hoe het energieverbruik van gebouwen verder verlaagd kan worden. Momenteel beslaan bedrijfsgebouwen volgens het dena Gebäudereport 2021* in Duitsland een verwarmd netto vloeroppervlak van ca. 3.507km² – bijna even groot als het eiland Mallorca. Met 204 TWh gaat het grootste gedeelte van de verbruikte energie voor rekening van de verwarming van ruimten, gevolgd door de verlichting met 56 TWh, warm water met 25 TWh en de klimaatregeling met 9 TWh. "Er is dus altijd ruimte voor optimalisering", aldus Dirk Dronia, Global Industry Manager Building Automation bij WAGO.

* Het dena Gebäudereport van het Duitse competentiecentrum voor energie-efficiëntie, hernieuwbare energiebronnen en intelligente energiesystemen (dena) in de nieuwste, onlangs gepubliceerde versie van 2022 vindt u hier.

"De normen in de bouw zijn tegenwoordig behoorlijk streng", vertelt Dronia. "De meeste nieuwe gebouwen kunnen qua isolatie worden vergeleken met een thermoskan." Ook de verlichting wordt dankzij ledtechnologie steeds efficiënter. De energiebehoefte van een gebouw wordt hierdoor al aanzienlijk verlaagd. Toch blijft, zelfs in nieuwbouw met een efficiënte constructie en de toepassing van energiezuinige technologieën, de energie voor de regeling van de ruimtetemperatuur één van de grootste verbruiksposten in bedrijfsgebouwen – vanzelfsprekend ook omdat een aangenaam ruimteklimaat van invloed is op het comfort én de productiviteit van de gebruikers. Hier moet het energieverbruik voor een optimaal ruimteklimaat efficiënt worden vormgegeven.

Voor elk nieuw – en efficiënt – gebouw zijn er verschillende, reeds bestaande gebouwen die soms al decennialang echte energieverslinders zijn. Als de bouwsector groener wil worden, moet het overgrote deel van de bestaande gebouwen energie-efficiënt opgeknapt en gerenoveerd worden. Het thema renovatie staat daarom ook op Europees niveau al sinds geruime tijd op de agenda en is in het kader van de "Renovation Wave"-strategie in 2020 als concreet doel gedefinieerd.

"Renovation Wave" is een actieplan van de Europese Commissie dat kadert in European Green Deal en dat verschillende maatregelen ter bevordering van de renovatie van gebouwen behelst. Doel van deze maatregelen is een verbetering van de energieprestaties van gebouwen, om zo een bijdrage aan klimaatneutraliteit en economisch herstel te leveren. Inmiddels is immers bekend dat voor een verbetering van de klimaatbalans niet alleen Smart Buildings nodig zijn, maar vooral aanzienlijk meer energie-efficiënte renovaties. Op dit ogenblik bedraagt het renovatiepercentage slechts één procent van alle gebouwen per jaar – veel te weinig om de vooropgezette klimaatneutraliteit in 2050 te behalen, aldus de Europese Commissie. Het percentage dient daarom binnen zeer korte tijd op z'n minst verdubbeld te worden.

"De automatisering van gebouwen biedt gebruikers met het oog op energiemonitoring, energie-efficiëntie en comfort aantoonbare voordelen", benadrukt Dirk Dronia. "Precies bij bestaande gebouwen is dit een enorm belangrijk punt om op energie en dus ook op CO₂ te besparen." Het belang van deze modificatie komt ook in de actuele richtlijnen naar voren: in de nieuwste versie van de EU-richtlijn inzake de totale energie-efficiëntie van gebouwen (EPBD) van 2018 is vastgelegd dat grotere, reeds bestaande bedrijfsgebouwen vanaf 2025 met kernfuncties van de gebouwautomatisering uitgerust moeten worden. Dit geldt voor bedrijfsgebouwen met een geïnstalleerd vermogen van 290 kW bij verwarmings-, airco- of ventilatiesystemen, voor zover dit technisch en economisch haalbaar is. Over de formulering "economisch haalbaar" wordt momenteel intensief gediscussieerd, aangezien het geformuleerde doel, een lagere CO₂-uitstoot, hoger wordt gewaardeerd dan een puur economisch voordeel. In elk geval bieden oude bestaande gebouwen zonder netwerkgebaseerde gebouwautomatisering of ruimteautomatisering en energiemonitoring een enorm energiebesparingspotentieel. De automatisering speelt bij de renovatie van bestaande gebouwen een cruciale rol.

Met de automatisering van gebouwen kunnen processen in kaart gebracht, aangestuurd en geregeld worden. Hierbij ontstaan synergieën, bijv. tussen verwarming, ventilatie, airconditioning, verlichting en zonwering. Primaire energie kan hierdoor behoeftegericht worden ingezet. Energie wordt, met andere woorden, alleen dan verbruikt als deze echt nodig is – net als bij de daglichtafhankelijke verlichtingsregeling of de aanwezigheidsafhankelijke klimaatregeling. De hiervoor benodigde besturingen kunnen in de meeste gevallen probleemloos achteraf worden geïnstalleerd. De gebouwautomatisering wijst bovendien meteen op misstanden en biedt hierdoor de mogelijkheid om snel in te grijpen, wat op zijn beurt verspilling van hulpbronnen verhindert.

Intelligent aangestuurde gebouwen bieden tal van voordelen: ze bieden meer comfort, vereenvoudigen de dagelijkse werkzaamheden en bezigheden, staan een optimaal en efficiënt gebruik van het oppervlak toe, vragen indien nodig om onderhoud van de ruimte, technisch onderhoud of een ontstoring en kunnen bovendien een bijdrage aan een betere energiebalans leveren – en dus ook aan de energietransitie. Bij nieuwbouw wordt daarom vrijwel overal gebruik gemaakt van passende automatiseringsmaatregelen – niet alleen vanwege de energie-efficiëntie, maar ook vanwege het comfort en intelligente diensten. Het door de automatisering in bestaande gebouwen geboden besparingspotentieel wordt echter nog niet optimaal benut. Maar het zijn juist deze energetische renovaties, waarbij intelligente automatiseringssystemen worden toegepast, die nodig zijn om de klimaatneutraliteit in de bouwsector op lange termijn te realiseren. Daarom moet meer aandacht aan het thema renovatie worden besteed – en hierbij moet de focus ook op de gebouwautomatisering worden gericht.